مشخصه هاي گونه هاي آسيب پذير و زود منقرض شو

مشخصه هاي گونه هاي آسيب پذير و زود منقرض شو

 

براي اين دسته از موجودات محيط زيست مي توان  حدود  15 مشخصه را بيان كرد كه در زير به تمامي آنها اشاره مي شود .

1)  گونه هايي با محدوده ي جغرافيايي كم

Species with narrow geographical rang

مانند جانوراني كه جزيره اي شدند .

2)  گونه هايي با يك يا چند جمعيت محدود

Species with one or few population

اين گونه ها در مقابل تغيرات در فاكتورهاي محيطي مثل سيل و آتش سوزي و ... احتمال انقراض شان نسبت به گونه هاي داراي چند جمعيت بالاتر است .

3)  گونه هايي با اندازه ي جمعيت كوچك

Species with smal population size

در جمعيت هاي ايزوله شده مهمترين عامل انقراض بشمار ميرود مانند جمعيت پاندا در چين كه به سمت انقراض پيش مي رود .

4)  گونه هايي كه جمعيت آنها در حال كاهش است .

Species in which population size declining

اين گونه ها به سرعت منقرض مي شوند مگر آنكه عامل انقراض شان شناسايي و برطرف گردد .

5) گونه هايي با تراكم جمعيتي كم

Species with law population density

6)  گونه هايي كه به گستره خانگي وسيع نياز دارند .

Species that need large home range

بدليل تداخل محدوده فعاليتهاي انساني و گستره خانگي زيستگاه آنها در محدرديت قرار گرفته و گونه تهديد مي شود .

7)  گونه هايي كه جثه درشتي دارند .

Species with larg body size

مانند فيل ، پلنگ ، گوزن ها ، عقاب و ...

8)  گونه هايي كه پراكنش موثر بالايي ندارند .

Species with not effective disperses

بنا بر قانون شلفورد گونه هاي كه پراكنش محدودي دارند احتمال انقراض شان بالاتر است .

9)  گونه هايي با مهاجرت هاي فصلي

Species with seasonal migration

تحت تاثير عوامل محدود كننده ي زيادي قرار مي گيرند مانند مهاجرت ماهي آزاد براي تخم ريزي به مناطق با لا دست تر رودخانه كه مشكلات زيادي دارد .

10)  گونه هايي با تنوع ژنتيكي كم

Species with little genetic varibility

تنوع ژنتيكي بالا باعث مي شود افراد با تغييرات محيطي بهتر بتوانند سازگار شوند .

11)  گونه هايي با نيازهاي خاص آشيان اكولوژيكي

Species with specialized nich requirment

اين گونه ها ممكن است در صورت تغيي زيستگاه منقرض شوند .

12) گونه هايي كه در زيستگاه هاي پايدار و اوليه اختصاصي بسر مي برند .

Species that are characteristically found in stable and primeval environment

استرس وارد شده به اين محيط كم است مثل جنگلهاي پهن برگ و در صورت به هم خوردن اين حالت گونه ها آسيب مي بينند .

13)  گونه هايي با اجتماعات موقت با دائم

Species with permanent or temporary aggregation

مانند ماهي ها ، خفاشها ، لاك پشت هاي دريايي و ... بيشتر در خطر انقراض هستند.

14)  گونه هايي كه در انزوا تكامل يافته اند و هيچ تماس قبلي با انسان نداشته اند .

Species that evolved in isolation and have not Perrier contact with people

15)  گونه هايي كه توسط انسان شكار مي شوند .

Species that are harvested by people

 

عوامل كمپلكس ساز  

عوامل كمپلكس ساز     chelating agents

 

دسته اي از تركيبات آلي كه يون هاي فلزي را در آن مي توان در ساختمان آنها وارد كرد و مواد قابل حل و پايداري به نام كمپلكس ها را تشكيل داد . در نتيجه مي توان فلزات سمّي از قبيل سرب  را كه معمولا به سختي از بدن دفع مي شوند توسط عوامل كمپلكس ساز از خون و استخوان هاي بدن انسان جذب و دفع كرد . مصرف عوامل كمپلكس ساز در چنين مواردي از مسموميت معمولي است ولي در شرايط ديگر براي نفوذ به بافت ها و جداره سلولي با موادي همچون ليپوسوم   liposome    پوشش دار مي شود . اهميت آن از آنجا پيدا است كه در كبد كه مركز جذب فلزات سمّي مثل پلوتونيوم اين روش براي خارج كردن مواد فلزي استفاده مي شود.

عامل كمپلكس ساز   ئي . دي . تي . آ   يا   E.D.T.A  با جداكردن عناصري همچون آهن و مس و ... از مواد غذايي از بد رنگ شدن غذا جلوگيري مي كند ضمن اينكه بدليل داشتن خاصيت ضد باكتري به عنوان محافظ نيز عمل ميكند . 

 

علم زيست شناسي حفاظت و اصول اخلاقي آن

علم زيست شناسي حفاظت و اصول اخلاقي آن

اين واژه اولين بار در سال  1978  ميلادي توسط دانشمندي به نام مايكل سوله در بخش ايالت سانتياگو به عنوان علمي براي نجات جانوران و گياهان استفاده شد . عقيده اين دانشمند اين بود كه با استفاده از تجربيات علوم كاربردي مثل حيات وحش ، شيلات ، جنگلداري و تلفيق آنها با علومي همچون زيست شناسي جمعيت و جغرافياي زيستي مي توان زيست شناسي حفاظت را پايه گذاري كرد . در نهايت اين هسته علمي در سال  1985  ميلادي پايه گذاري و تاسيس شد و داراي تعداد اعضاي زيادي است .

در حال حاضر اين علم در غالب درس زيست شناسي حفاظت در  50  دانشگاه آمريكا تدريس مي شود . صندوق جهاني حيات وحش و ديگر سازمانهاي بين المللي نيز به آن كمك مي كنند .

برخي از اصول اخلاقي اين علم عبارتند از :

* تنوع ارگانيسمها از جنبه هاي گوناگون خوب است .

*  انقراض غير منتظره گونه ها و جمعيت ها بد است .

*  پيچيدگي اكولوژيكي خوب است . ( اكوسيستم هاي پيچيده دوام بيشتري دارند)  

*  تكامل خوب است . ( چون باعث به وجود آمدن گونه هاي جديد مي شود . )

*  تنوع زيستي داراي ارزش ذاتي و غريزي مي باشد .

طبقات  IUCN   براي مناطق حفاظتي

طبقات  IUCN   براي مناطق حفاظتي

طبق طبقه بندي  اتحاديه بين المللي حفاظت از طبيعت و منايع طبيعي

International Union Conservation Nature and Natural resources 

شش منطقه حفاظتي داريم كه به قرار زير هستند .

1)  I a   :  منطقه طبيعي بازداشته     b I   :  منطقه امن

2)  پارك ملي

در پارك هاي ملّي  10  درصد حفاظت  و 90  درصد حفاظت مي شود در حالي كه اين نسبت در پارك جنگلي به اين صورت است كه بين فقط   40-60 درصد به امر حفاظت اختصاص مي يابد ضمن اينكه در پارك جنگلي زون يك وجود ندارد . در ايران  21 پارك ملي وجود دارد .

3)  اثر ملّي طبيعي  كه 18 مورد در ايران موجود است .

4)  پناهگاه حيات وحش در ايران  33 پناهگاه وجود دارد .

5)  نواحي تحت حمايت زيستگاه  Landscap Protected Area

بايد توجه داشت كه بين landscap  يا سيماي ظاهري سرزمين و look aut  يا چشم انداز تفاوت وجود دارد . چشم انداز مكاني است كه landscap  از آنجا ديده مي شود ولي landscap  به شكل و نماي ظاهري منطقه اي از زمين گفته مي شود .

6)  نواحي مديريت منايع حمايتي    managed resurces protected area

در ايرن فقط مناطق  5 -2 را زير نظر سازمان حفاظت محيط زيست داريم.

 

دترجنت ها

دترجنت ها ، پاك كننده ها  detergents

 

دترجنت ها موادي هستند كه براي از بين بردن لكه هاي چربي و چرك از سطوح مختلف بكار مي روند . در قبل از آلكيل بنزن سولفانات به عنوان ماده اصلي براي توليد شوينده ها استفاده مي شد . به علت مقاومت تركيب ذكر شده در برابر فعاليت ميكروارگانيسم ها مقدار زيادي از آن به شكل اوليه خود همراه پساب از تصفيه خانه هاي فاضلاب خارج مي شود . كف آلودي پساب به علت وجود اين مواد است.

اين مواد باعث ممانعت از ورود اكسيژن از هوا به آب مي شوند كه علاوه براينكه از فرايند خود پالايي منابع آبي جلوگيري مي كنند بلكه هزينه تصفيه فاضلاب را نيز بالا مي برند . بعدها يافته شد كه با خطي كردن زنجيره سمت آلكيل مقاومت آنها در برابر باكتري هاي تجزيه كننده كمتر مي شود . پس از آن اين مواد جانشين آلكيل بنزن سولفانات شد و در كارخانه هاي توليد كننده مواد شوينده مورد استفاده قرار گرفت .

وجود فسفات به عنوان عامل ساختاري نيز داراي مشكلاتي است . اين مواد اثر سورفاكتانتها را بيشتر مكنند . ورود بيش از حد فسفات در درياچه ها آنها به سمت يوتروفي و به تدريج ديستروفي يا مراحل انتهايي توالي دريا چه پيش برده و موجبات نابودي اكوسيستم آبي مورد نظر را فراهم مي كند . پيشنهاد شده است كه نيتريلوتري استيك اسيد  nitrilotriacetic acid  به جاي فسفاتها در ساختار شوينده ها بكار رود  كه اين عامل هم مسائل و مشكلات خاص خود را در محيط زيست دارد .

 

 

خود پالايي هوا

خود پالايي هوا  air self – cleansing

تمايل بخشي از هوا به پاكسازي خود از آلودگي ناشي از گازها و غبار آلاينده را خود پالايي هوا گويند. اگر اين وي‍ژگي در هوا وجود نداشت با توجه به ورود مقادير بالاي مواد آلاينده از منابع گوناگون  در جو شرايط وخيمي ايجاد مي شد .

بسياري از ذرّات درشت تر توسط نيروي جاذبه سقوط مي كنند . برخي نيز بوسيله باران  يا مه جذب مي شوند . يكسري از آلاينده ها هم در اثر واكنش هاي شيميايي و فتوشيمياي مختلف دچار تغييراتي مي شوند كه گاها اين دگرگوني موجب بي اثر شدن آنها در جوّ مي شود .

در بعضي مناطق بدليل عواملي همچون توپوگرافي و ... تهويه هوا خيلي كم است كه در اين مناطق چون هواي منطقه كمتر پخش مي شود آلودگي تشديد مي شود در مقابل مناطقي هستند كه عمل تهويه بخوبي در آن صورت مي گيرد و مشكل مربوطه وجود ندارد يا خيلي كم است .

با اينكه جو با وجود داشتن خصلت خود پالايي تراكم مواد آلاينده را در مناطق بحراني  و آلوده مي كاهد امّا بايد در نظر داشت كه در كلّ با پخش شدن اين آلاينده ها در نهايت باز هم محيط زيست تحت تاثير قرار مي گيرد و به طور خلاصه اينكه آلودگي از محيط زيست حذف نمي شود بلكه پخش ميشود و مناطق بحراني ايجاد نمي شود .

 

بيابان

بيابان  desert

 

كوير يك نوع بيوم است كه ميزان بارش ساليانه در آن كمتر از  mm  250 است و داراي نوسانات دمايي بالايي در طول شبانه روز مي باشد . اين نوسان دمايي در شبانه روز شاي به  40  درجه سانتي گراد يا بيشتر هم برسد .

گياهان وجانوران اين مناطق به دليل شرايط اقليمي سازگاري هاي ويژه اي يافتند . ويژگي هايي دارند كه بتوانند بيشتر آب را در خود ذخيره و نگهداري كنند . گياهان با فاصله نسبتا زياد از هم مي رويند كه اين امر رقابت براي آب را كاهش مي دهد. گياهان يكساله پس از بارندگي در عرض مدّت كوتاهي از تخم جوانه زده و پس از رشد و نمو و گلدهي ، توليد بذر مي كنند و خشك مي شوند .

گياهاني مانند  تاغ و يا  گز  داراي ريشه هاي بسيار بلندي هستند كه تا لايه هاي آبدار هم مي رسند و برخي ديگر با ريشه هاي افشان و گسترده خود به سرعت آب را جذب مي كنند .  

گياهان  بياباني داراي برگهاي ريز تيغي شكل وپوشيده از كوتيكول هستند كه باعث مي شود تبخير در آنها كمتر شود و بهتر بتوانند آب را نگهداري كنند . ساقه اين گياهان  چون داراي كلروفيل است ميتواند كمبود فتوسنتز را جبران كند .

جانوران آن از گياهان گوشتي و آبدار استفاده خوبي برده و بخش زيادي از آب مورد نياز بدن خود را تامين مي كنند . اين جانورن در طول روز مي توانند در سايه ها مانده و به صورت شب فعال باشند تا كمتر آب مصرف كنند .

از نظر فيزيو لوژيكي ناچيز بودن ميزان دفع ادرار و يا خشك بودن مدفوع براي كاهش هدر رفت آب موثر است . رنگ روشن بدن و آويزان بودن زائده هايي در جلوي سوراخ بيني و يا گوش از از بين رفتن رطوبت بدن جلوگيري مي كند.  

برخي جانوران اين مناطق دراي پاهاي پهن و يا پوشيده از مو و... هستند كه به عنوان تكيه گاهي مي شود تا در شن فرو نروند .   

از جمله گياهان اين مناطق  گز ، تاغ و ... و جانوراني همچون  روباه شني  و جوندگان و ... دارد .

اهم مشكلات فعلي محيط زيست جهان

اهم مشكلات فعلي محيط زيست جهان 

*  جنگل زدايي

*  افزايش آلودگي ها

*  اثر گلخانه اي

*  كاهش منابع طبيعي

*  تخريب لايه ازون

*  افزايش جمعيت با احتمال دو برابر شدندر سال 2040

*  بيابان زايي

* افزايش پسماندها و پسابها

*  اسيدي شدن آب شيرين و خاكهاي مرغوب و حاصلخيز

*  شور شدن خاك

*  خطر دستكاري ژنتيكي

*  شيوع بيماري هاي تازه

*  صيد بي رويه آبزيان

*  شكار بيش از حدّ حيوانات شكاري

*  گرسنگي در سطح دنيا

*  افزايش درگير يها و جنگها

* كاهش تنوع زيستي

*  تهديد شدن گونه هاي جانوران و گياهان

*  كم شدن آب شيرين مصرفي و هدر رفت آن

*  فرسايش خاك

*  استفاد زياد از سموم علف كش در كشاورزي

* افزايش كاربري هاي ناسازگار و نامناسب در محيط زيست

* افزايش سطح آب دريا ها

 

اندوختگاههاي زيست سپهر

.         

اندوختگاههاي زيست سپهر

 

در سال 1986  ميلادي در مقر يونسكو مناطقي از جهان در دو كلاس براي حفاظت بهتر معرفي شدند . اين مناطق به علت ويژگي هاي منحصر به فرد و شاخص شان مورد توجه و حفاظت بيشتري قرار مي گيرند.

#  كلاس اوّل يونسكو  اندوختگاههاي زيست سپهر Biosphere  reaerve   است كه در ايران  9  منطقه به عنوان خيره گاههاي زيست كره انتخاب شدند كه به قرار زير مي باشد .

1)  پارك ملّي گلستان

به علت برخورد سه نوع بيوم  كوهستاني ، ايران توراني و جنگلي هيركاني است . در زيستگاه كوهستاني جانوراني مثل قوچ و ميش ، در بيوم جنگلي هيركاني  مرال و شوكا و در بيوم ايران توراني و مناطق دشتي آهورا مي توان مشاهده كرد.

2)  پارك ملّي كوير

در استان سمنان قرار دارد و داراي ارتفاع نسبتا زياد و شرايط اكولوژيكي مناسبي است .

3) پارك ملّي درياچه اروميه

گونه سخت پوستي به نام آرتميا  Artemia salina  دارد كه در شرايط شوري بالاي اين درياچه زيست مي كند .

4)  پناهگاه حيات وحش ميانكاله

در استان مازندران قرار دارد  و زيستگاه بسياري از پرندگان زمستان گذران و مهاجر است .

5)  منطقه حفاظت شده ي ارسباران

در آذربايجان غربي قرار گرفته كه به جنگلهاي هيركاني مشابه است و همچنين زيستگاه پرنده اي به نام سياه خروس مي باشد .

6) منطقه حفاظت شده ي گنو

در بندر عباس قرار دارد .

7)  منطقه حفاظت شده ي دشت ارژن

در استان فارس قرار گرفته است و شكل مورفولوژيكي خاصي دارد ضمن اينكه در زماني زيستگاه شير ايراني بوده است .

8)  منطقه حفاظت شده ي توران

در سمنان است و زيستگاه گورخر ايراني مي باشد .

9)  منطقه حفاظت شده حرّا

در استان هرمزگان قرار دارد و داراي جنگلهاي مانگرو است . گونه هاي درختي  حرّا و چندل با ويژگي هاي خاص اين مناطق هستند .

#  كلاس دوم يونسكو ايستگاههاي ميراث جهاني  World Hertrage site  مي باشد كه نمونه هاي از اين مناطق در ايران شامل  ميدان نقش جهان اصفهان ، تخت جمشيد ، پاسارگاد ، چغار زنبيل  ( در خوزستان ) و ... هستند

 

 

ارزش گذاري روي منابع طبيعي

ارزش گذاري روي منابع طبيعي

به دليل فراگير بودن و ارتباط محيط زيست با بسياري از ادارات و نهادها و مسائل مختلف آن بايد هماهنگي هاي لازمه براي  مديريت صحيح  صورت گيرد . براي استدلال و توجيه مشكلات و مسائل گوناگون زيست محيطي بايد به زباني سخن گفت تا مسئولين مربوطه و دولت از جنبه هاي مختلف آن مسائل آگاه شوند . توجيه اقتصادي طرحهاي محيط زيستي و يا جلوگيري از طرحهاي ناسازگاز و آسيب رسان به محيط زيست مستلزم ارزش گذاري اقتصادي روي منابع طبيعي است تا بتوان از آن دفاع كرد .

يك گروه كلي از ارزش گذاري بصورت زير است .

 الف ) ارزش گذاري مستقيم ( Direct use value )

#  ارزش توليدي  productive value   مثل : توليدات جنگلي ، دارو هاي طبيعي ، الوار و چوب ، كنترل هاي بيولوژيك و غيره

#  ارزش مصرفي  cosumptive value   مثل :هيزم و شكار كه توسط مردم بومي منطقه مورد استفاده مي گيرد .

ب )  ارزش غير مستقيم  (  Idirect use value  )

مانند: ارزشهاي تفرجي ، علمي ، كنترل سيلاب و ...